De lessen die we van Corona moeten leren, als het gaat om ECHT contact

Wat beweegt mensen?

Deze crisis toont nog maar eens aan dat mensen best bereid zijn om andere keuzesen ander gedrag te vertonen, als ze maar het onderliggende, gedeelde belang inzien. Dat belang vertaalt zich naar een gedeelde mentaliteit:

• ‘Als ook jij echt terug wilt naar het leven dat je zo lief is….’ (gedeeld belang)
• ‘Welke keus heb je dan – dan doe je toch mee aan de maatregelen?’ (keuze)
• En dan blijf je zoveel mogelijk thuis, hou je 1,5 meter afstand etc (gedrag)

De sociale druk is daarmee zo groot en voelbaar, dat handhaving in verhouding nauwelijks nodig is. Denk in dat verband ook aan het succes van de anti-rookcampagnes. Steek een sigaret op in een openbare ruimte en niemand zal meteen de handhaving bellen…omdat het niet hoeft. De roker corrigeert zich immers zelf in deze situatie, als sociaal wezen, en anders doen omstanders het wel, met een enkele blik of opmerking. Vanuit de gedeelde mentaliteit die in de loop van decennia (!) geland is: ’Want hier roken, dat kan écht niet meer.’

Dat dankbare mechanisme voor echt contact en beweging vertaalt zich naar een eenvoudig beeld:

Wat maakt dat je een onprettige maatregel opvolgt?

Ook het verhaal achter de Corona-maatregelen (‘we willen toch allemaal terug naar het leven dat je lief is’) raakt aan zo’n gedeelde mentaliteit en bijbehorende intrinsieke drijfveren. De keuze die we van daaruit krijgen voorgelegd, de rol die je wordt toevertrouwd (niet voor niets: ’intelligent lockdown’), is ‘zinnig’ en is ‘goed te doen’, volgens de meesten dan. En het gewenste gedrag volgt (zolang het verhaal zijn relevantie behoudt…).   

Merk op: de maatregelen worden dus aanvaard/omarmd/opgevolgd, dankzij het verhaal. Zonder verhaal, zouden bijvoorbeeld de ‘1,5 meter-streepjes’ een stuk minder impact hebben.

En realiseer je dus, dat ook voor het succes van andere, toekomstige maatregelen en oproepen, bij toekomstig beleid,  juist de relevantie van het Verhaal erachter, cruciaal is.

• Want welk gedeeld belang, welke gedeelde mentaliteit is het uitgangspunt?
• Welke keuze stellen we jou daarom voor? Welke rol vertrouwen we jou toe?
• En hoe gaat jouw gedrag dan werkelijk daarbij helpen?

Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar in de praktijk gebeurt er meestal wat anders. We hangen bijvoorbeeld 30 km borden op, en hopen dat mensen ‘zomaar’ het bijpassende gedrag vertonen..

• Maar welk achterliggend verhaal vertel je me, en hoe relevant is dat?
• Als ik die keuze maak, wat heb ik eraan (behalve het voorkomen van een boete)?
• Hoe groot is de sociale druk, en waar moet die vandaan komen?

Hetzelfde geldt voor gehoopt succes van bijvoorbeeld veiligheidsbeleid, verkeersbeleid, afvalbeleid, vrijwilligersbeleid etc etc.

• Waar zit de werkelijke relevantie en hoeveel moeite doe je om die uit te dragen, te ‘vertalen’, te laten doordringen bij de juiste doelgroep(en)?
• Hoe merken mensen engeloven ze dat juist hun keuze en gedrag echt verschil maakt?
• Hoeveel energie stop je erin om hen te laten dat hun rol echt cruciaal is (gebleken)?

En dat het echt vruchten afwerpt als je steeds vanuit een relevant Verhaal werkt, blijkt wel uit enkele heel praktische voorbeelden van die aanpak, zoals De BeestenBende (zwerfafval, www.mijnbeestenbende.nl)  en Lekker Anders Dag (verkeer rond school, www.lekkerandersdag.nl). Beide projecten laten al enige tijd overtuigend zien, in deelnamecijfers en veranderende mentaliteit, dat het mechanisme werkt - mits consequent doorgevoerd.

Echt contact begint toch echt met een relevant Verhaal

Met het oog op de stabiliteitvan ons stukje samenleving introduceren we steeds weer maatregelen (onprettig, prettig) die bedreigingen afwenden, c.q. kansen helpen verzilveren. Die maatregelen zijn, als je het goed bekijkt, uiteindelijk altijd gericht op gedrag van groepen mensen, op hun specifieke rol. Maar die zullen ze alleen omarmen als ze het overkoepelende belang, het achterliggende verhaal omarmen.

Tijdens de corona-crisis gebeurt dat en werpt het zijn vruchten af. Nog wel. Zolang het gedeelde belang, het grotere Verhaal de boventoon voert. En juist daar komt dus nog veel werk op het kabinet af…

Als we echt willen leren, beter willen worden van de crisis, dan kiezen we voortaan dus voor een bewuste manier van echt contact maken met de mensen voor wie we het doen – al die mensen die we in een gewenste, blijvende beweging willen krijgen, op welk vlak dan ook. En zorgen we ervoor dat we elke keer weer gericht werken vanuit een relevant verhaal, dat uitnodigt tot andere keuzes en aanzet tot bijbehorend gedrag. Omdat de achterliggende mentaliteit je raakt op intrinsieke drijfveren, op het grotere belang, en zeker ook je persoonlijke belang.